Mechanizmy towarzyszące uzależnieniu

Mechanizmy towarzyszące uzależnieniu

Należy zwrócić uwagę nie tylko na mechanizmy, które są odpowiedziane za samo wytworzenie nałogu, ale też na czynniki, które wspierają jego rozwój i funkcjonowanie. Osoby uzależnione charakteryzują się specyficznymi i zwykle problemowymi relacjami z innymi ludźmi, ale też z samym sobą. Chory często nie akceptuje siebie i, szczególnie jeśli alkoholizm jest chorobą współistniejącą do zaburzeń na tle nerwowym, motywuje swoje picie chęcią bycia bardziej społecznie przystosowanym. 

Cały mechanizm powstaje na skutek psychofarmakologicznego działania alkoholu przy współudziale kontekstu, czyli doświadczeń interpersonalnych podczas picia. Dodatkowymi czynnikami są negatywne stany emocjonalne, długotrwałe oddziaływanie silnego stresu oraz sprzyjające środowisko. Stąd tak często jednym z zadań terapeuty jest pomoc choremu w znalezieniu nowych zajęć i co za tym idzie nowych znajomych, którzy nie będą kojarzyć się z nałogiem, ani do niego nakłaniać. 

Podstawy mechanizmu uzależnienia

Mechanizm uzależnienia ma również swoje biologiczne podstawy, szkodliwe działanie alkoholu powoduje często nieodwracalne zmiany w organizmie, które to znów kaleczą psychikę. Stan głodu alkoholowego jest również stanem fizjologicznym w organizmie, stąd możliwość dopełnienia terapii odwykowej środkami farmakologicznymi. 

Mechanizm iluzji i zaprzeczeń

U osoby regularnie pijącej zaczynają się w pewnym momencie ścierać dwa stany, z jednej strony ma ona świadomość i wiedzę odnośnie szkodliwych skutków nadużywania alkoholu, z drugiej strony nieustannie rośnie pragnienie przeżywania pozytywnych stanów emocjonalnych. A te ostatnie nieodłącznie kojarzą się z ulgą jaką przynosi bycie pod wpływem. Aby jakoś pogodzić te dwa sprzeczne ze sobą stany, chory wypiera oczywiste negatywne skutki picia. Zaczyna działać cykliczny mechanizm wyparcia. 

Życie podporządkowane pragnieniu picia

Świat osoby uzależnionej w całości podporządkowany jest piciu oraz przykrością związanym z przerwami w przyjmowaniu substancji. Chory kreuje w swoim umyśle alternatywną i subiektywną wizję świata, która obniża jednocześnie jego zdolność do weryfikowana stanów realnych. Stąd można obserwować pewne emocjonalne oderwanie osoby nadużywającej alkoholu, również od osób i czynności, które wcześniej były jej bliskie. 

Iluzje w uzależnieniu

Logika alkoholika zbudowana jest wokół zaprzeczeń oraz złudnych obietnic. Typowy sposób myślenia koncentruje się wokół wyrażeń: to nie ja, to nie dlatego, to oni są uprzedzeni, tym razem będzie inaczej itp. W związku z koncentracją stanu umysłu chorego wokół nałogu są zdania bez pokrycia w świecie rzeczywistym i niemające poparcia w obiektywnych faktach.  Mechanizm iluzji i zaprzeczeń sprawia, że chory przestaje widzieć szkody a przy okazji bardzo mocno odczuwa pozorne korzyści z picia. Ostatecznie to po alkoholu czuje się dobrze. Cały ten mechanizm ma podłoże magiczno-życzeniowe. 

Mechanizm wsparcia

Do podstawowych zadań terapii należy zatrzymanie mechanizmu uzależnienia i w miarę możliwości usunięcie go z życia chorego.  W związku z trwaniem pacjenta w świecie alternatywnym do rzeczywistego, nie może obyć się wsparcia ze strony osób, które uświadomią mu co faktycznie się dzieje w jego życiu. Terapia uzależnień ma na celu takie uświadomienie i wskazanie na mylną interpretacje sytuacji w jakich znajduje się osoba leczona. Oprócz tego pomocne jest wsparcie ze strony osób najbliższych. Mogą one powoli wracać do jego życia i wypełniać lukę, która naturalnie pojawi się po wyeliminowania nawyków związanych z piciem.

Mechanizm rozpraszania i rozdwajania JA

Dodatkową potrzebę wsparcia ze strony otoczenia generuje problem narastający wokół zaburzenia osobowości u osoby mającej problem z nadużywaniem substancji alkoholowych czy narkotyków. Procesy poznawcze w wyniku nałogu zostają mocno upośledzone. Osoba uzależniona zaczyna mieć problemy z podejmowaniem decyzji i kierowaniem własnym życiem. Zachwiane zostaje poczucie wartości moralnych, doceniania siebie, bycia kompetentnym. Można powiedzieć dość ogólnie, że osobowość przestaje być spójna. Stany wewnętrzne mogą skupiać się dwubiegunowo albo wokół pijackich złudzeń odnośnie własnych osiągnięć i siły charakteru, albo wręcz odwrotnie mocno obniżać samoocenę i wyolbrzymiać wady.  

Im więcej pracy włoży się w leczenie i im wcześniej zostanie ono rozpoczęte, tym większe szanse na neutralizacje czynników, które wpływają na rozwój uzależnienia. Obserwacja samego siebie oraz swoich bliskich jest konieczna, jeśli zauważymy jakiekolwiek sygnały zmienionego zachowania. To właśnie nagłe zmiany wcześniejszych rytuałów i planów na życie, wskazują że pojawił się jakiś nowy element. Oczywiście nie każda nowa aktywność to od razu powód do niepokoju, jest nim raczej zaniechanie dotychczasowych pasji i negatywne nastawianie. Można powiedzieć, że mechanizmy uzależnienia same chcą się chronić, dlatego wymuszają agresywną reakcję na próby ich wykrycia. Zwykle jeśli ktoś zaczyna mieć problem z nałogiem nie chce o tym mówić, zaprzecza że kieruje nim jakikolwiek przymus.

© 2021 MARLENA I DANIEL DĄBROWSCY